Janina Englert Drukuj

Janina Englert urodziła się w Lublinie 23 października 1903, zmarła 10 maja 2007 r. w Warszawie w wieku 104 lat. Wychowała się na Wołyniu, pochodziła z rodziny ziemiańskiej o patriotycznych tradycjach, które były kontynuowane przez pokolenia. Między innymi, Jej starszy brat Adam Wincenty Englert (1890-1958) żołnierz Legionów - Pierwszej Kompanii Kadrowej, był doktorem nauk historycznych, bibliofilem i varsavianistą, założycielem i pierwszym dyrektorem Archiwum Miasta Stołecznego Warszawy. Zmobilizowany w 1939 r. w stopniu majora brał udział w kampanii wrześniowej, działał w ZWZ i AK, współpracował z Delegaturą Rządu. Aresztowany w związku z akcją pod Arsenałem, był więziony w obozach koncentracyjnych Auschwitz, Sachsenhausen, Oranienburg, Buchenwald. Od 1945 przebywał na emigracji w Londynie.

Janina Englert studiowała historię na Uniwersytecie Poznańskim i Warszawskim. Pracę bibliotekarską rozpoczęła w 1928 r. w Bibliotece Publicznej miasta Warszawy przy ulicy Piekarskiej 11 na Starym Mieście. W 1934 r. została kierowniczką pierwszej dzielnicowej Czytelni Naukowej na Pradze, wówczas zwanej I Filią Praską, usytuowanej najpierw przy ulicy Skaryszewskiej 8, a od lutego 1936 r. w oficynie domu przy ulicy Wileńskiej 13. Powierzenie kierownictwa tak ważnej placówki było poważnym zadaniem dla ambitnej bibliotekarki, przepojonej ideałami społecznikowskimi, która dysponując księgozbiorem naukowym, służyła pomocą i radą w samokształceniu dorosłych i młodzieży. Wybuch wojny w 1939 r. postawił przed nią jeszcze trudniejsze wyzwania. Mieszkała wtedy w kamienicy przy ulicy Floriańskiej, prowadziła w swoim mieszkaniu konspiracyjny punkt pomocy żołnierzom Armii Krajowej. Była żołnierzem AK o pseudonimie Klima. Musiała też wypełnić ważne bibliotekarskie zadanie zawodowe. Trzeba było ukryć przed władzami okupacyjnymi i uchronić przed konfiskatą cenne egzemplarze ze zbiorów Czytelni, książki z lat ostatnich XVIII oraz z wieku XIX, przez okupanta zakazane, przeznaczone do likwidacji. Były wśród nich dzieła o fundamentalnym znaczeniu dla kultury i nauki polskiej, pierwsze wydania tekstów literackich wybitnych autorów z różnych epok, roczniki czasopism naukowych i artystycznych z XIX i początków XX w. Janina Englert wycofała ze zbiorów prawie 2 tysiące woluminów, spakowała je, a paczki ukryła w piwnicach zaprzyjaźnionych sąsiadów. W roku 1942 Niemcy nakazali zamknięcie wszystkich bibliotek na terenie Warszawy. Jednak w Czytelni, kierowanej przez Janinę Englert, nadal udostępniano książki konspiracyjnie, z narażeniem życia uczestniczących w tym osób. Tajna działalność Czytelni trwała prawie do ostatnich dni okupacji. W sierpniu 1944 r. kierowniczka zamieszkała w swojej bibliotece, aby chronić ją przed grabieżą i dewastacją, bowiem na Pragę wchodziły frontowe oddziały wojsk radzieckich. Po wyzwoleniu Pragi, w listopadzie 1944 r., jeszcze pod niemieckim ostrzałem, Janina Englert udostępniła bibliotekę dla czytelników. W najtrudniejszych latach stalinowskich, także potrafiła uchronić cenny stary księgozbiór przed surową kontrolą cenzorską, a najcenniejsze egzemplarze przed konfiskatą. W roku 1955 Czytelnia Naukowa nr I otrzymała nowy lokal na osiedlu Praga II, przy ulicy Brechta 15. Uroczyste otwarcie Czytelni w nowym miejscu poprzedzone zostało poświęceniem lokalu przez zaprzyjaźnionego księdza. Działo się to wczesnym rankiem, w tajemnicy, w obecności pracowników i przyjaciół. Oficjalni goście przybyli później i odbyła się świecka uroczystość. W tamtych czasach zachowanie takie wymagało odwagi i bezkompromisowości. Taka była Janina Englert – silna, wierna sobie, bojowa, energiczna ale też mądra i zręczna w omijaniu ideologicznych pułapek.

Po decentralizacji warszawskiej sieci bibliotecznej powierzono jej kierowanie bibliotekami publicznymi na całej Pradze Północ. Dzielnica ta obejmowała wówczas obszar dzisiejszych dzielnic Praga Północ, Targówek i Białołęka. Walczyła o przydział nowych lokali dla bibliotek, modernizowała stare, wprowadziła wiele nowoczesnych rozwiązań i form pracy z czytelnikiem, na przykład wolny dostęp do półek z książkami, poradnictwo w samokształceniu, krzewienie czytelnictwa i nowatorskie metody popularyzacji wiedzy. Jako dyrektor wszystkich północno-praskich bibliotek, rozbudowała sieć biblioteczną, uczyniła ją nowoczesną i zasobną. Dla podwładnych - opiekuńcza i wyrozumiała, choć wymagała solidnej pracy, wiedzy i zaangażowania. Dla przełożonych – ówczesnych władz samorządowych – była niełatwym partnerem. Umiała walczyć o swoje, bronić podległej sobie instytucji, działała zawsze zgodnie z interesem użytkowników i pracowników bibliotek. Przez całe swoje życie zawodowe, zarówno w latach międzywojennych, w czasie wojny i okupacji oraz w trudnych czasach władzy ludowej prezentowała postawę etyczną, mogąca być wzorem uczciwości i godności. Potrafiła wykorzystać wszystkie okoliczności, sprzyjające prowadzonej przez nią niezłomnie i z uporem pracy oświatowej wśród najbardziej zaniedbanych warstw społecznych. Jej zasługi dla społeczności lokalnej Pragi i Targówka są nieocenione i godne upamiętnienia. Miała przemożny wpływ na formowanie się nowych kadr bibliotekarskich. Nie szczędziła czasu na życzliwą rozmowę, dzieliła się doświadczeniami, zachęcała młodzież do kształcenia się i realizowania ambicji zawodowych.

W 1968 roku w wieku 65 lat przeszła na emeryturę lecz pracowała jeszcze do 1980 r. jako bibliotekarka wolontariuszka w swojej ukochanej Czytelni Naukowej, którą tworzyła i kierowała przez 20 bardzo trudnych lat. Czytelnia Naukowa nr I została w 1974 r. przeniesiona na Bródno do lokalu przy ul. Św. Wincentego 85. Znajduje się w tym miejscu do dziś, w bieżącym roku mija 40 lat odkąd stanowi ważną placówkę kulturalną i oświatową na tym terenie. Od roku 1996 jest oddziałem Biblioteki Publicznej Gminy, a potem Dzielnicy Warszawa Targówek.

Pragniemy upamiętnić osobę i działalność Janiny Englert, nadając jej imię Czytelni Naukowej nr 1, tej samej, którą prowadziła od pierwszego dnia 28 listopada 1934 roku. Tej samej, której bogate stare zbiory uchroniła przed okupantem hitlerowskim i przed stalinowską cenzurą. W roku osiemdziesięciolecia istnienia Czytelni i czterdziestolecia obecności tej placówki wśród mieszkańców Bródna i Targówka pragniemy uczcić pamięć dzielnej bibliotekarki o niezwykłej osobowości, zasłużonej dla prawobrzeżnej Warszawy.

 

 
 

IBUK Libra

DKK na Targówku

 

Dyskusje na temat...

   

Facebook

   

Instytucje

   

`